Debaty sejmoweXVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie produkcji paliwa z nasion rzepaku

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma pana marszałka z dnia 18 stycznia 2001 r. - znak SPS-0202-5528/01 - w sprawie interpelacji pana posła Stanisława Steca w sprawie produkcji paliwa z nasion rzepaku w załączeniu przekazuję przygotowaną na ten temat informację, poszerzoną o uwarunkowania rynku rzepakowego.    Przekazując powyższe, wyrażam nadzieję, że wyczerpująco przedstawiłem panu posłowi problemy występujące przy podejmowaniu produkcji paliwa rzepakowego.    Uwarunkowania rozwoju rynku biopaliwa z rzepaku    Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi od szeregu lat poszukuje możliwości poszerzenia rynków zbytu dla produktów rolniczych. Jednym z takich rynków są biopaliwa. Niestety dotychczasowe doświadczenia z biopaliwem rzepakowym nie są zadowalające, głównie z powodu wysokiej ceny produktu, zupełnie niekonkurencyjnej w stosunku do oleju napędowego. Według oceny Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest to jedyna istotna bariera uniemożliwiająca funkcjonowanie tego rynku. Poniżej przekazujemy szereg informacji o naszych dotychczasowych doświadczeniach przy tworzeniu tego rynku w minionych latach.    Ze względu na związek ceny rzepaku z opłacalnością produkcji biopaliwa zamieszczamy krótką informację o sytuacji na rynku rzepaku na jesieni 2000 r.    Sytuacja na rynku rzepaku    Obszary zasiewów rzepaku ozimego pod zbiory 2001 r. szacuje się na około 380-390 tys. ha, co odpowiada powierzchni zbliżonej lub niewiele większej niż w 2000 r. W zależności od przezimowania plantacji rzepaku szacuje się, że plony rzepaku w 2001 r. powinny kształtować się na poziomie nie niższym niż średnia z ostatniego trzylecia i wynieść nie mniej niż 21 dt/ha. Zakładając utrzymanie areału uprawy rzepaku jarego z lat poprzednich, zbiory rzepaku ozimego i jarego w br. mogą przekroczyć 1 mln ton. Według wstępnej prognozy wykonanej na jesieni ub. r. oceniono je na 950-970 tys. ton.    Zakłady tłuszczowe posiadają zdolności przetwórcze na poziomie 1,1 mln ton. W ostatnich latach przetwarzano ok. 800 tys. ton ziarna rzepaku. Ceny w skupie w III kwartale 2000 r. kształtowały się na poziomie 815 zł/t i zbliżone były do cen na rynku światowym. Przewiduje się, że przerób rzepaku przez krajowe zakłady w sezonie 2000/2001 ukształtuje się na poziomie 823 tys. ton.    Ocenia się, że po tegorocznych zbiorach producenci rzepaku za tonę rzepaku standaryzowanego (oczyszczonego i osuszonego) mogą otrzymać ok. 850-900 zł, a za rzepak surowy (wprost z kombajnu) o 5-10% mniej. Na opłacalność produkcji wpływa relacja cen pomiędzy cenami zbóż a rzepaku. Jest ona w dalszym ciągu zbyt niska, aby zapewnić porównywalną opłacalność obydwu kierunkom produkcji. Poniższa tabela ilustruje wzajemne relacje cen. Ceny skupu rzepaku i pszenicy w zł/dt Wyszczególnienie 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 cena rzepaku 12,23 14,47 23,3 38,28 61,73 56,68 85,45 86,54 89,59 64,28 81,35 cena pszenicy 8,07 7,87 16,32 23,99 24,8 35,36 57,19 50,85 46,83 43,01 50,08 relacja cenrzepak : pszenica 1,52 1,84 1,43 1,60 2,49 1,60 1,49 1,70 1,91 1,49 1,62    Ceny oleju rzepakowego na rynku międzynarodowym - Rotterdam z dostawą luty/marzec 2001 r. wynoszą 1372 zł/t.    W sprzedaży detalicznej w kraju w sierpniu 2000 r. litr oleju rzepakowego kosztował 4,16 zł. W sezonie 2000/2001 przewiduje się spadek produkcji rzepaku na świecie o prawie 9% w stosunku do sezonu 1999/2000. Przy względnie wysokich zapasach początkowych rzepaku w sezonie 2000/2001 potencjalna podaż obniży się zapewne o ok. 4,7%. Dla porównania cena oleju napędowego sprzedawanego do cystern samochodowych w PKN ˝Orlen˝ wynosi obecnie 2193 zł/t.    Możliwości wykorzystania rzepaku dla produkcji biopaliwa - substytutu oleju napędowego    Proces chemiczny polegający na przetworzeniu oleju rzepakowego na estry metylowe zwane popularnie biopaliwem z rzepaku (biodiesel) w zasadzie znany jest od dawna. Z chemicznego punktu widzenia biopaliwo (biodiesel) są to estry metylowe kwasów tłuszczowych.    Do lutego 1998 r. niewielkie ilości biodiesla wytwarzała Innowacyjno-Wdrożeniowa Spółka z o.o. ˝Sopur˝, umiejscowiona w bydgoskim ˝Zachemie˝. Głównym odbiorcą biodiesla była Wrocławska Dyrekcja Okręgowa CPN. Rocznie dla celów paliwowych w latach 1997-1998 produkowano kilkadziesiąt ton biopaliwa. CPN występował do ministra finansów o objęcie oleju napędowego ulgą podatkową z tytułu dodawania do niego biodiesla. Ponieważ nie wprowadzono wnioskowanej ulgi podatkowej, CPN zawiesił, począwszy od marca 1998 r., produkcję oleju napędowego z dodatkiem biodiesla.    Pozytywnym efektem podejmowanych inicjatyw jest przetestowanie cyklu produkcyjnego paliwa na skalę przemysłową. Ponieważ paliwo sprzedawano na otwartym rynku, wprowadzony był odpowiednio wysoki reżim technologiczny i jakościowy. Ostrych wymogów stawianych przez CPN, by paliwo spełniło warunki określone w projekcie normy opracowanej przez Instytut Lotnictwa w Warszawie, po początkowych niepowodzeniach udało się dotrzymać.    W pierwszej połowie lat 90. Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej zamówiło w KBN projekt badawczy pt. ˝EPAL polskie paliwo rzepakowe do silników wysokoprężnych˝ - PBZ 056 01. Głównym wykonawcą był Instytut Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa. W wyniku realizacji projektu wybudowana została agrorafineria w Mochełku k. Bydgoszczy. Jednym z celów projektu realizowanego przy współpracy Instytutu Lotnictwa, Chemadeksu, Akademii Techniczno-Rolniczej w Bydgoszczy było m.in. rozpoznanie, czy w warunkach niewielkich instalacji możliwe jest wytworzenie substytutu oleju napędowego z rzepaku oraz jakiej jakości paliwo można otrzymać w takich obiektach. W Instytucie Lotnictwa zdefiniowano i przygotowano projekt polskiej normy dla paliwa (PrPN-C-40030). Wykonano przy tym szereg badań silnikowych i eksploatacyjnych. Uzyskano interesujące dodatkowe wyniki np. odnośnie do bezpieczeństwa pożarowego, oddziaływania na powierzchnię skóry osób stykających się z paliwem itp.    Koszt postawionej w ramach projektu instalacji o wydajności 400 kg/h ziarna rzepaku przy pracy ciągłej wynosił około 480 tys. zł. Cały projekt opiewał na kwotę 1,05 mln zł. Po zakończeniu projektu badawczego w 1997 r. instalacja znalazła się pod zarządem IBMER.    Wymogi normy, na których opierał się CPN, spełniło paliwo przygotowane przez ˝Sopur˝. Paliwo produkowane w Mochełku po zakończeniu badań i przejęciu przez prywatnego użytkownika nie zawsze osiągało potrzebne parametry, głównie ze względu na dążenie do maksymalnych oszczędności, na co nie zawsze pozwalały wymogi technologiczne. Umiejętne powiązanie reżimu technologicznego, co mogą zapewnić jedynie wykwalifikowani chemicy, i minimalizacji kosztów wymaga dużych kwalifikacji. Nie należy więc oczekiwać, że rolnik bez dobrego przygotowania chemicznego i ekonomicznego byłby zdolny do wytworzenia biodiesla o właściwych parametrach.    Prawdopodobnie najlepsze efekty można by uzyskać, uruchamiając produkcję przy zakładach tłuszczowych lub olejarniach. Takie rozwiązania zastosowali np. Czesi, lokując na początku lat 90. produkcję biopaliwa w zakładach farmaceutycznych zlokalizowanych w pobliżu olejarni (Ołomuniec), jak również i Austriacy.    Koszt wytworzenia biodiesla jest ściśle uzależniony od ceny wytłoczonego oleju. Operując cenami rzeczywistymi z ˝Sopuru˝ (1999 r.), cena estru, czyli biodiesla, wynosiła około 5,2 zł/kg (przy 2,2 zł/kg ówczesnej ceny za olej napędowy). Nie można jednak zapominać, że ˝Sopur˝ kupował olej rzepakowy z zakładów tłuszczowych, konkurując z rynkiem spożywczym.    Niejasna pozostaje kwestia jakości produktu i zagospodarowania odpadów. Odpady powstające przy produkcji biopaliwa w zakładach tłuszczowych lub chemicznych były na miejscu utylizowane. W przypadku agrorafinerii trzeba poszukiwać zakładu, który mógłby przyjąć odpad do dalszego przetwarzania w celu odzyskania np. gliceryny.    Podsumowując:    - Produkcja biodiesla konkuruje z rynkiem spożywczym oraz rynkiem paliw mineralnych.    - Cena biodiesla jest ściśle związana z ceną rzepaku. Wysokie ceny gwarantowane skupu rzepaku skutecznie hamują opłacalność produkcji biodiesla.    - W warunkach krajowych praktycznie jedynym surowcem do produkcji biodiesla jest rzepak, co stwarza znaczne ryzyko niestabilności dostaw surowca po stałych cenach.    - W praktyce nie występują bariery techniczne (normy, przetestowane technologie, doświadczenie w produkcji i dystrybucji biodiesla, w tym w mieszankach z olejem napędowym).    - Jedyną istotną barierą jest relacja ceny biopaliwa, wynikająca m.in. z ceny rzepaku lub oleju rzepakowego, do ceny oleju napędowego oraz ceny oleju rzepakowego spożywczego. Rozpiętość między tymi cenami decyduje o ukształtowaniu się rynku biopaliwa rzepakowego lub jego braku.    - Biopaliwo z rzepaku nie jest i nie było obciążone podatkiem akcyzowym. W obrocie handlowym może jednak być pobierany podatek VAT w wysokości 22%.    Podsekretarz stanu    Feliks Klimczak    Warszawa, dnia 8 lutego 2001 r.